--- title: Klassieke helden vanachter oud behang in de Burgstraat date: 2024-12-29T16:11:22Z modified: 2025-12-14T22:07:55Z permalink: "https://www.archeologiegorinchem.com/klassieke-helden-vanachter-oud-behang-klassieke-helden-vanachter-oud-behang-targetde-vondst/" type: post status: publish excerpt: "" wpid: 30837 categories: - Nieuws - Burgstraat tags: - Nieuws - Burgstraat - Gorinchem - Hannibal - Scipio - tegeltableau - wandtegel featured_image: /wp-content/uploads/2024/12/Detail-tegeltableau-Hannibal_k.jpg featured_image_alt: Klassieke helden vanachter het behang timestamp: 2025-12-14T22:07:55Z --- ## De vondst **In 1881 werd in de woning Burgstraat 33 in Gorin­chem, tegen­over het huis met de renais­sance gevel ’t Coemt al van God (1563), een bij­zon­dere ont­dek­king gedaan. Tij­dens werk­zaam­he­den kwa­men onver­wacht twee klas­sieke hel­den tevoor­schijn, ver­bor­gen ach­ter het oude behang. Wat bleek ? Twee bij­zon­dere tegel­ta­bleaus met afbeel­din­gen van de Cart­haagse krijgs­heer [Han­ni­bal](https://nl.wikipedia.org/wiki/Hannibal_Barkas) en zijn Romeinse tegen­stan­der [Sci­pio,](https://nl.wikipedia.org/wiki/Publius_Cornelius_Scipio_Africanus_maior) waren eeu­wen­lang ver­bor­gen gebleven.** ## Lan­de­lijk nieuws Het huis werd des­tijds bewoond door huis­schil­der Abra­ham Johan­nes Bol­lee. Hij besefte direct de waarde van de kunst­wer­ken. De vondst haalde de lan­de­lijke kran­ten. Vol­gens één van de berich­ten beston­den de tableaus uit onge­veer zes­tig tegels en waren ze elk circa 1,30 meter hoog. Op de ach­ter­kant van enkele tegels ston­den de ini­ti­a­len “R.V.R.” en het jaar­tal 1563. Vol­gens de berich­ten was de vondst ’_te bewon­de­ren voor lief­heb­bers van oud­he­den’._ 21Onder andere in _De Stan­daard d.d. 6−4−_1881 (p. 2) en het _Alge­meen Han­dels­blad d.d. [7 – 4‑1881](https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010103986:mpeg21:a0013)._ [![Klassieke helden vanachter het behang](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/12/Hannibal-en-Scipio-achter-het-behang.jpg "Foto Rijksmuseum Amsterdam") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/12/Hannibal-en-Scipio-achter-het-behang.jpg)Han­ni­bal en Scipio ### Split­sing Oor­spron­ke­lijk waren Burgstraat 31 en 33 één huis, gebouwd omstreeks 1560. Waar­schijn­lijk had 33 een trap­ge­vel. De eerst bekende bewo­ners zijn Jan Blom­mert en zijn vrouw Lijnt­gen Hey­mans. Omstreeks 1620 over­leed Lijnt­gen en de erf­ge­na­men ver­koch­ten het huis in twee gedeel­ten. De stads­tim­mer­man Ger­rit Jansz Dudijn kocht het rech­ter­deel (33) en Frans Aertsz de Poir­ter, tim­mer­man en schoon­zoon van de over­le­dene, het lin­ker­deel (31). Tus­sen beide heren ont­stond een lang­du­rig geschil over afwa­te­ring. Uit­ein­de­lijk volgde een schik­king en werd voor geza­men­lijke reke­ning een schei­dings­muur opge­trok­ken.22Dat het ging om een lang­du­rig geschil blijkt uit RAG, Rech­ter­lijk Archief Gorin­chem (RA) inv​.nr. 141. De arbi­ters gin­gen op 8 april 1621 aan het werk, maar de akte pas­seerde pas op 12 jan. 1623 [![Burgstraat 29-31-31A-33](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/12/Burgstraat-29-31-33-900x655.jpg "Foto Martin Veen en Arie Saakes (2024) ")](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/12/Burgstraat-29-31-33.jpg)Burgstraat 29 – 31-31A-33. Beide hui­zen zijn [rijks­mo­nu­men­ten](https://nl.wikipedia.org/wiki/Rijksmonument). Vol­gens de beschrij­ving in het [Monu­men­ten­re­gis­ter](https://nl.wikipedia.org/wiki/Rijksmonumentenregister) is in Burgstraat 33 sprake van : _“spo­ren van een grote schouw met brede boe­zem tegen de lin­ker­wand op de ver­die­ping”._ 23Zie ver­der de monu­ment­num­mers [511389](https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/511389) (Burgstraat 31) en [511388](https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/511388) ( Burgstraat 33) in het Rijks­mo­nu­men­ten­re­gis­ter. Waar­schijn­lijk zaten de tableaus op de ach­ter­wand van die schouw, aan weers­zij­den van de rook­baan. De schouw zal gemaakt zijn door Ger­rit Jansz Dudijn, zodat we de tegel­ta­bleaus voor­zich­tig kun­nen date­ren op ±1620 tot ±1625.24RAG, Rech­ter­lijk Archief Gorin­chem, inv​.nr. 436 p. 113 d.d. 3 – 2‑1620. ## Han­ni­bal en Scipio Het con­flict tus­sen [Han­ni­bal Bar­kas](https://nl.wikipedia.org/wiki/Hannibal_Barkas) en [Sci­pio Afri­ca­nus](https://nl.wikipedia.org/wiki/Publius_Cornelius_Scipio_Africanus_maior) speelde tij­dens de [Tweede Puni­sche Oor­log](https://nl.wikipedia.org/wiki/Tweede_Punische_Oorlog) (218−201 v.Chr.). Han­ni­bal leidde zijn leger met 37 oor­log­s­oli­fan­ten van­uit Spanje over de Alpen rich­ting Rome. Ondanks grote ver­lie­zen van de Romeinse legers werd Rome zelf niet inge­no­men. Sci­pio orga­ni­seerde een suc­ces­volle tegen­aan­val, die cul­mi­neerde in de beslis­sende [Slag bij Zama](https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Zama) in 202 v.Chr. Hier behaalde Sci­pio de over­win­ning die [Cart­hago](https://nl.wikipedia.org/wiki/Carthago) als macht op het wereld­to­neel uit­scha­kelde. Deze his­to­ri­sche riva­li­teit is uit­ge­breid beschre­ven door de Griekse geschied­schrij­ver [Poly­bius](https://nl.wikipedia.org/wiki/Polybios) 25His­to­riai zie ook : [The His­to­ries](https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Polybius/home.html) (Engelse ver­ta­ling op Lacus­Cur­tius) en na hem door de Romein [Titus Livius](https://nl.wikipedia.org/wiki/Titus_Livius). 26[Ab urbe con­dita](https://nl.wikipedia.org/wiki/Ab_urbe_condita_(boek)) (Vanaf de Stich­ting van de Stad) Eeu­wen­lang bleef dit ver­haal een bron van inspi­ra­tie voor kun­ste­naars en ambachtslieden. [ ![De ontmoeting van Scipio en Hannibal, pratend aan de overkant van een rivier met hun legers achter hen, Antonio Salamanca (1540)](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/prenten_scipio_en_hannibal/thumb/Hannibal-en-Scipio.jpg?bwg=1725000399 "De ontmoeting van Scipio en Hannibal, pratend aan de overkant van een rivier met hun legers achter hen, Antonio Salamanca (1540) ") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/prenten_scipio_en_hannibal/Hannibal-en-Scipio.jpg?bwg=1725000399) [ ![De ontmoeting van Scipio en Hannibal, Ludwig Gottlieb Portman, naar Jacobus Buys, (1796)](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/prenten_scipio_en_hannibal/thumb/Hannibal-en-Scipio-RP-P-1905-2155.jpg?bwg=1725000377 "De ontmoeting van Scipio en Hannibal, Ludwig Gottlieb Portman, naar Jacobus Buys, (1796) ") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/prenten_scipio_en_hannibal/Hannibal-en-Scipio-RP-P-1905-2155.jpg?bwg=1725000377) _Han­ni­bal en Sci­pio ont­moe­ten elkaar en spre­ken hun weder­zijdse bewon­de­ring uit._ 27[![The Histories of Polybius](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/12/Polybius-Evelyn-S-Shuckburgh.jpg "The Histories of Polybius") ](https://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0543.tlg001.perseus-eng1:15.6) **Shuck­burgh, E.S. (1889)** Mee­ting of Han­ni­bal and Sci­pio, The His­to­ries of Poly­bius 15:6, _Per­seus Digi­tal Library,_ [http://​data​.per​seus​.org/​c​i​t​a​t​i​o​n​s​/​u​r​n​:​c​t​s​:​g​r​e​e​k​L​i​t​:​t​l​g​0​5​4​3​.​t​l​g​0​0​1​.​p​e​r​s​e​u​s​-​e​n​g​1​:​1​5.6](http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0543.tlg001.perseus-eng1:15.6) (Geraad­pleegd okto­ber 2024) De tableaus belich­ten niet alleen de his­to­ri­sche gebeur­te­nis­sen, maar ook tijd­loze thema’s als door­zet­tings­ver­mo­gen, stra­te­gie en men­se­lijk drama. Han­ni­bal, de bril­jante Cart­haagse gene­raal, werd gezien als de beli­cha­ming van durf en vast­be­ra­den­heid ter­wijl Sci­pio stond voor diplo­ma­tieke scherpte en mili­taire genialiteit. ### Con­flict met Spanje Tij­dens de eer­ste helft van de 17de eeuw, mid­den in de [Tach­tig­ja­rige Oor­log](https://nl.wikipedia.org/wiki/Tachtigjarige_Oorlog), waren tegel­ta­bleaus met afbeel­din­gen van klas­sieke leger­aan­voer­ders, bij­belse per­so­nen en voor­stel­lin­gen als [Geloof, Hoop en Liefde](https://nl.wikipedia.org/wiki/Deugd#De_goddelijke_.28christelijke.29_deugden)28Het Gor­cums Museum bezit een col­lec­tie tegels uit tableaus met Geloof en Liefde. [![Oud Gorcum Varia 53](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/09/Oud-Gorcum-Varia-53.jpg "Oud Gorcum Varia 2002-3 jg. 19 nr. 53") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/08/Oud-Gorcum-Varia-53.pdf#page=12)**Berge, J.H. van den (2002)** Tegel­ta­bleaus van Geloof en Liefde in Gorin­chem. In : _Oud Gor­cum Varia_ 2002 – 3, jrg. 19 nr. 53, p. 172 – 190. [PDF](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/08/Oud-Gorcum-Varia-53.pdf#page=12) (13 MB) gewild bij de meer ont­wik­kelde, rij­kere bevolking. Het Rijks­mu­seum heeft twee haard­ach­ter­wand­ta­bleaus met de dan actu­ele leger­aan­voer­ders, [Fre­de­rik Hen­drik](https://nl.wikipedia.org/wiki/Frederik_Hendrik_van_Oranje)29Fede­rik Hen­drik werd op haard­ach­ter­wand­ta­bleaus ook wel met zijn vrouw [Ama­lia van Solms](https://nl.wikipedia.org/wiki/Amalia_van_Solms) als pen­dant afge­beeld, en [Prins Mau­rits](https://nl.wikipedia.org/wiki/Maurits_van_Oranje), afge­beeld naar por­tret­ten door [Michiel van Mie­re­velt](https://nl.wikipedia.org/wiki/Michiel_van_Mierevelt).30Col­lec­tie Rijks­mu­seum Amster­dam, object­num­mers [BK-1955 – 366‑A](https://id.rijksmuseum.nl/200141948) en [BK-1955 – 366‑B](https://id.rijksmuseum.nl/200141952) [ ![Tegeltableau met portret van Prins Maurits (1619)](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Scipio_en_Hannibal/thumb/BK-1955-366-A_.jpg?bwg=1724602233 "Tegeltableau met portret van Prins Maurits (1619) ") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Scipio_en_Hannibal/BK-1955-366-A_.jpg?bwg=1724602233) [ ![Tegeltableau met portret Frederik Hendrik (1619) ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Scipio_en_Hannibal/thumb/BK-1955-366-B_.jpg?bwg=1724602233 "Tegeltableau met portret Frederik Hendrik (1619) ") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Scipio_en_Hannibal/BK-1955-366-B_.jpg?bwg=1724602233) [ ![Wandtegels met krijgsmannen (ca. 1615-1640)](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Scipio_en_Hannibal/thumb/BK-1955-196-A.jpg?bwg=1724591869 "Wandtegels met krijgsmannen (ca. 1615-1640) ") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Scipio_en_Hannibal/BK-1955-196-A.jpg?bwg=1724591869) _Haard­ach­ter­wand­ta­bleaus met Prins Mau­rits en Fre­de­rik Hen­drik (1619). Wand­te­gels met krijgs­lie­den (± 1615- ± 1640)_ ## Neder­landsch Museum voor Geschie­de­nis en Kunst Na de vondst bleek het moge­lijk de tegels onbe­scha­digd van de muur te halen. De tableaus wer­den aan­ge­kocht door het [Neder­landsch Museum voor Geschie­de­nis en Kunst](https://nl.wikipedia.org/wiki/Nederlandsch_Museum_voor_Geschiedenis_en_Kunst) in Den Haag. Direc­teur [David van der Kel­len](https://nl.wikipedia.org/wiki/David_van_der_Kellen_(III)) schreef 27 augus­tus 1881 zijn minis­ter over ver­schil­lende aan­ko­pen. Zo had hij voor 175 gul­den bij de heer Schou­ten in Lei­den aan­ge­kocht : _’twee schil­de­rijen van Delft­sche tegels, voor­stel­lende Han­ni­bal en Sci­pio.’_ 31Noord-Hol­lands Archief, toe­gangsnr. 476 Archief van het Rijks­mu­seum en rechts­voor­gan­gers te Amster­dam, inv​.nr. 965, nr. 157 d.d. 27 – 8‑1881. De aan­koop werd beves­tigd in het ver­slag over dat jaar : _’twee schil­de­rijen in tegels. Blauw. Han­ni­bal en Sci­pio. Elk 33 stuks._32Dit aan­tal ver­schilt met het hui­dige aan­tal (elk 36 stuks). Moge­lijk zijn de onder­ste zes tegels met de car­tou­ches in eer­ste instan­tie op de muur ach­ter­ge­ble­ven en pas later toe­ge­voegd. Bij het inmet­se­len van wand­te­gels volgt de voch­tige spe­cie de zwaar­te­kracht. Daarom zijn tegels uit de onder­ste rijen vaak het las­tigst te ver­wij­de­ren (vrien­de­lijke mede­de­ling Her­bert van den Berge). _Hoogte 1.415, breedte 0.415.‘_33Noord-Hol­lands Archief, toe­gangsnr. 476 Archief van het Rijks­mu­seum en rechts­voor­gan­gers te Amster­dam, inv​.nr. 1012. [![Rijksmuseum Amsterdam (1885-ca. 1890)](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/09/d9443bed-26f6-4f88-b6fa-6bd16ccd3f51-900x676.webp "Fotocollectie Rijksmuseum Amsterdam") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/09/d9443bed-26f6-4f88-b6fa-6bd16ccd3f51.webp)Het nieuwe Rijks­mu­se­um­ge­bouw (ca. 1887-ca. 1890) ## Rijks­mu­seum en de Wereld­ten­toon­stel­ling van 1883 Van der Kel­len bereidde zich voor op de ver­hui­zing van de col­lec­tie naar Amster­dam. In het nieuwe grote Rijks­mu­se­um­ge­bouw moest hij een aan­tal zalen inrich­ten. Van­daar dat hij de col­lec­tie uit­breidde met nieuwe aanwinsten. Voor­dat het gebouw in 1887 offi­ci­eel geo­pend werd, waren de tableaus al in 1883 te zien op een ten­toon­stel­ling over oude kunst. Zij flan­keer­den de ingang van een zaal met kera­miek die aan­sloot op de [Wereld­ten­toon­stel­ling](https://nl.wikipedia.org/wiki/Internationale_Koloniale_en_Uitvoerhandel_Tentoonstelling_(Amsterdam)) op het Muse­um­p­lein.34Het Nieuws van den Dag, 28 – 9‑1883, 2e blad, p. 5.![Kunstlicht 1983](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/09/kunstlicht.jpg) **Dirk Baal­man (1983)**, De wereld­ten­toon­stel­ling van 1883 in Amster­dam, in [Kunst­licht 1983, p. 5 – 11](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/09/Dirk-Baalman-De-wereldtentoonstelling-van-1883-in-Amsterdam.-in-Kunstlicht-1983-p.-5-11.pdf). [ ![De Internationale Koloniale en Uitvoerhandel-Tentoonstelling te Amsterdam in 1883. door J.C. Greive Jr.](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/imported_from_media_libray/thumb/De_Internationale_Koloniale_en_Uitvoerhandel-Tentoonstelling_te_Amsterdam_in_1883._Vogelperspectief_geteekend_door_J.C._Greive_Jr._titel_op_object_RP-P-OB-89.774-1-scaled.jpg?bwg=1734511443 "De Internationale Koloniale en Uitvoerhandel-Tentoonstelling te Amsterdam in 1883. door J.C. Greive Jr.") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/imported_from_media_libray/De_Internationale_Koloniale_en_Uitvoerhandel-Tentoonstelling_te_Amsterdam_in_1883._Vogelperspectief_geteekend_door_J.C._Greive_Jr._titel_op_object_RP-P-OB-89.774-1-scaled.jpg?bwg=1734511443) [ ![Plattegrond van de Wereldtentoonstelling in Amsterdam (1883).](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/imported_from_media_libray/thumb/Plattegrond_van_het_tentoonstellingsterrein.jpg?bwg=1734511443 "Plattegrond van de Wereldtentoonstelling in Amsterdam (1883) .") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/imported_from_media_libray/Plattegrond_van_het_tentoonstellingsterrein.jpg?bwg=1734511443) _De Wereld­ten­toon­stel­ling van 1883 op het Museumplein._ ### Hol­landse haard Rond 1918 waren de tableaus te bewon­de­ren als onder­deel van een Hol­landse haard. Die bestond uit een schouw, gedra­gen door twee pilas­ters met Adam en Eva. In het mid­den een rook­baan van haard­ste­nen met afbeel­din­gen van [Susanna en de oud­sten](https://nl.wikipedia.org/wiki/Susanna_en_de_oudsten_(Artemisia_Gentileschi)). Daar­te­gen­aan stond een giet­ij­ze­ren haard­plaat met het wapen van Filips II (1592). De schoor­steen­fries met wapen­schil­den kwam uit het [Maar­ten van Ros­sum­huis](https://nl.wikipedia.org/wiki/Maarten_van_Rossumhuis) in Zalt­bom­mel. Boven de haard hing een ano­niem schil­de­rij van een wel­va­rende cal­vi­nis­ti­sche fami­lie aan tafel uit 1627. 35Rijks­mu­seum, cat.nrs. [RP-F-00 – 8581](http://hdl.handle.net/10934/RM0001.COLLECT.606628), haard­ste­nen [BK-NM-1412](https://id.rijksmuseum.nl/20062729), haard­plaat BK-NM-191, schoor­steen­fries [BK-KOG-748](http://hdl.handle.net/10934/RM0001.COLLECT.52134) en schil­de­rij [SK-A-4469](http://hdl.handle.net/10934/RM0001.COLLECT.10364).![Huisraad en binnenhuis in Nederland in vroeger eeuwen](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/09/Huisraad-en-binnenhuis-in-Nederland-in-vroeger-eeuwen.jpg) **K. Sluy­ter­man (1918)**, Huis­raad en bin­nen­huis in Neder­land in vroe­ger eeu­wen, Den Haag, p. 53 – 54 en 57. [ ![Haardreconstructie Hannibal en Scipio Rijksmuseum](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/imported_from_media_libray/thumb/Haardreconstructie-Hannibal-en-Scipio-Rijksmuseum.jpg?bwg=1725412021 "Haardreconstructie Hannibal en Scipio Rijksmuseum") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/imported_from_media_libray/Haardreconstructie-Hannibal-en-Scipio-Rijksmuseum.jpg?bwg=1725412021) [ ![Haardachterwandtableau met afbeelding van Hannibal (ca. 1615- ca. 1640)](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Scipio_en_Hannibal/thumb/tegeltableau-Hannibal2-aangepast.jpg?bwg=1725257214 "Haardachterwandtableau met afbeelding van Hannibal (ca. 1615- ca. 1640) ") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Scipio_en_Hannibal/tegeltableau-Hannibal2-aangepast.jpg?bwg=1725257214) [ ![Haardachterwandtableau met afbeelding van Scipio (ca. 1615- ca. 1640)](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Scipio_en_Hannibal/thumb/BK-NM-5291-1_(1) .jpg?bwg=1729056235 "Haardachterwandtableau met afbeelding van Scipio (ca. 1615- ca. 1640)") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Scipio_en_Hannibal/BK-NM-5291-1_(1).jpg?bwg=1729056235) _Recon­struc­tie van een haard met de beide tableaus in het Rijks­mu­seum ca. 1918._ ### Wat ging er mis ? In het Rijks­mu­seum ging het mis met de recon­struc­tie van de tableaus. Zowel op de afbeel­ding van de haard uit 1918 (boven) als op recente foto’s is te zien dat enkele tegels meer­dere keren zijn gedraaid of verwisseld. [ ![Haardachterwandtableau met afbeelding van Hannibal (ca. 1615- ca. 1640)](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/gedraaid_hannibal_en_scipio/thumb/Hannibal-reconstructie.jpg?bwg=1729147915 "Haardachterwandtableau met afbeelding van Hannibal (ca. 1615- ca. 1640) ") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/gedraaid_hannibal_en_scipio/Hannibal-reconstructie.jpg?bwg=1729147915) [ ![Haardachterwandtableau met afbeelding van Scipio (ca. 1615- ca. 1640).](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/gedraaid_hannibal_en_scipio/thumb/Scipio.jpg?bwg=1729147915 "Haardachterwandtableau met afbeelding van Scipio (ca. 1615- ca. 1640) .") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/gedraaid_hannibal_en_scipio/Scipio.jpg?bwg=1729147915) [ ![Reconstructie haardachterwandtableau met afbeelding van Hannibal (ca. 1615- ca. 1640)](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/gedraaid_hannibal_en_scipio/thumb/Hannibal.jpg?bwg=1729147915 "Reconstructie haardachterwandtableau met afbeelding van Hannibal (ca. 1615- ca. 1640) ") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/gedraaid_hannibal_en_scipio/Hannibal.jpg?bwg=1729147915) [ ![Reconstructie-haardachterwandtableau met afbeelding van Scipio (ca. 1615- ca. 1640).](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Scipio_en_Hannibal/thumb/Scipio-reconstructie.jpg?bwg=1729394853 "Reconstructie-haardachterwandtableau met afbeelding van Scipio (ca. 1615- ca. 1640) .") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Scipio_en_Hannibal/Scipio-reconstructie.jpg?bwg=1729394853) _Links de beide tableaus in de hui­dige vorm. Rechts de afbeel­din­gen zoals zij oor­spron­ke­lijk bedoeld waren._ ## Rot­ter­damse tegels De tableaus zijn tus­sen ± 1615 en ± 1640 gepro­du­ceerd door een Rot­ter­damse tegel­bak­ke­rij. Meer­dere vond­sten uit Rot­ter­dam zijn het bewijs dat hier op grote schaal ver­ge­lijk­bare tableaus zijn gemaakt. De depot­col­lec­tie van het [Museum Rot­ter­dam](https://museumrotterdam.nl/) bevat een aan­tal tegels die onder­deel waren van tableaus met Sci­pio of Han­ni­bal. Naast onder­de­len van het har­nas, helm of het lichaam zijn er ook twee tegels waarop staat SCHI­PEION, een tegel met HA, een tegel met HANI en qua date­ring inte­res­sant een tegel met HANIBAL/1630 en twee tegels waar­bij op de eer­ste staat 16 HANI en op de andere 46 BAL 36Museum Rot­ter­dam, inven­ta­ris­num­mers : 5261, 5262, 5270, 12266, 12271, 12280, 12520, 12540, 12208, 12268, 12278, 12540, 12541, 12602 en 12721. [ ![012540 A-H 1](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012540_A-H_1.jpg?bwg=1729403421 "012540 A-H 1") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012540_A-H_1.jpg?bwg=1729403421) [ ![012540 A-H 2](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012540_A-H_2.jpg?bwg=1729403421 "012540 A-H 2") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012540_A-H_2.jpg?bwg=1729403421) [ ![012540 A-H 3](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012540_A-H_3.jpg?bwg=1729403421 "012540 A-H 3") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012540_A-H_3.jpg?bwg=1729403421) [ ![012540 A-H 4](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012540_A-H_4.jpg?bwg=1729403421 "012540 A-H 4") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012540_A-H_4.jpg?bwg=1729403421) [ ![012540 A-H 5](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012540_A-H_5.jpg?bwg=1729403421 "012540 A-H 5") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012540_A-H_5.jpg?bwg=1729403421) [ ![012540 A-H 6](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012540_A-H_6.jpg?bwg=1729403421 "012540 A-H 6") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012540_A-H_6.jpg?bwg=1729403421) [ ![012540 A-H 7](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012540_A-H_7.jpg?bwg=1729403421 "012540 A-H 7") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012540_A-H_7.jpg?bwg=1729403421) [ ![012540 A-H 8](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012540_A-H_8.jpg?bwg=1729403421 "012540 A-H 8") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012540_A-H_8.jpg?bwg=1729403421) [ ![012541 A-L 1](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012541_A-L_1.jpg?bwg=1729403421 "012541 A-L 1") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012541_A-L_1.jpg?bwg=1729403421) [ ![012541 A-L 10](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012541_A-L_10.jpg?bwg=1729403421 "012541 A-L 10") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012541_A-L_10.jpg?bwg=1729403421) [ ![012541 A-L 11](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012541_A-L_11.jpg?bwg=1729403421 "012541 A-L 11") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012541_A-L_11.jpg?bwg=1729403421) [ ![012541 A-L 12](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012541_A-L_12.jpg?bwg=1729403421 "012541 A-L 12") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012541_A-L_12.jpg?bwg=1729403421) [ ![012541 A-L 2](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012541_A-L_2.jpg?bwg=1729403421 "012541 A-L 2") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012541_A-L_2.jpg?bwg=1729403421) [ ![012541 A-L 3](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012541_A-L_3.jpg?bwg=1729403421 "012541 A-L 3") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012541_A-L_3.jpg?bwg=1729403421) [ ![012541 A-L 4](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012541_A-L_4.jpg?bwg=1729403421 "012541 A-L 4") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012541_A-L_4.jpg?bwg=1729403421) [ ![012541 A-L 5](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012541_A-L_5.jpg?bwg=1729403421 "012541 A-L 5") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012541_A-L_5.jpg?bwg=1729403421) [ ![012541 A-L 6](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012541_A-L_6.jpg?bwg=1729403421 "012541 A-L 6") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012541_A-L_6.jpg?bwg=1729403421) [ ![012541 A-L 7](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012541_A-L_7.jpg?bwg=1729403421 "012541 A-L 7") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012541_A-L_7.jpg?bwg=1729403421) [ ![012541 A-L 8](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012541_A-L_8.jpg?bwg=1729403421 "012541 A-L 8") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012541_A-L_8.jpg?bwg=1729403421) [ ![012541 A-L 9](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012541_A-L_9.jpg?bwg=1729403421 "012541 A-L 9") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012541_A-L_9.jpg?bwg=1729403421) [ ![012602](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012602.jpg?bwg=1729403421 "012602") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012602.jpg?bwg=1729403421) [ ![012721 A-C 1](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012721_A-C_1.jpg?bwg=1729403421 "012721 A-C 1") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012721_A-C_1.jpg?bwg=1729403421) [ ![012721 A-C 2](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012721_A-C_2.jpg?bwg=1729403421 "012721 A-C 2") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012721_A-C_2.jpg?bwg=1729403421) [ ![012721 A-C 3](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012721_A-C_3.jpg?bwg=1729403421 "012721 A-C 3") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012721_A-C_3.jpg?bwg=1729403421) [ ![Cartouche 012208-1](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012208-1.jpg?bwg=1729403421 "Cartouche 012208-1") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012208-1.jpg?bwg=1729403421) [ ![Cartouche 012268](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012268.jpg?bwg=1729403421 "Cartouche 012268") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012268.jpg?bwg=1729403421) [ ![Cartouche 012278](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012278.jpg?bwg=1735689805 "Cartouche 012278") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012278.jpg?bwg=1735689805) [ ![Cartouche 012280](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/012280.jpg?bwg=1729403421 "Cartouche 012280") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/012280.jpg?bwg=1729403421) [ ![Cartouche 12266 1](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/12266_1.jpg?bwg=1729403421 "Cartouche 12266 1") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/12266_1.jpg?bwg=1729403421) [ ![Cartouche 5261 1](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/5261_1.jpg?bwg=1729403421 "Cartouche 5261 1") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/5261_1.jpg?bwg=1729403421) [ ![Cartouche 5262 1](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/5262_1.jpg?bwg=1729403421 "Cartouche 5262 1") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/5262_1.jpg?bwg=1729403421) [ ![Cartouche 5270 1](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/thumb/5270_1.jpg?bwg=1729403421 "Cartouche 5270 1") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/Hannibal_en_Scipio_Rotterdam/5270_1.jpg?bwg=1729403421) _Tegels uit haard­ach­ter­wand­ta­bleaus met Han­ni­bal en Sci­pio in de col­lec­tie van Museum Rotterdam._ Daar­naast is er een tegel­ta­bleau afkom­stig uit een pand aan de noord­zijde van de Nieu­we­ha­ven waarop Han­ni­bal met gepluimde helm is afge­beeld.37Museum Rot­ter­dam, inven­ta­ris­num­mer 5032. Hier­bij is moge­lijk de onder­kant met het car­tou­che ver­lo­ren gegaan. In de B&W kamer van het [stad­huis in Mid­del­burg](https://nl.wikipedia.org/wiki/Stadhuis_van_Middelburg) zit­ten aan weers­zij­den in de haard tegel­ta­bleaus met SCHI­PION en HANIBAL in de car­tou­ches.38De tegels zijn gered uit het puin na het bom­bar­de­ment op Mid­del­burg in 1940 Op de Gor­cumse tableaus staat HAN­NI­BAL en SCIPIO. [![Hannibal en Scipio in de haard van de B&W kamer stadhuis Middelburg](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/12/Hannibal-en-Scipio-in-BW-kamer-stadhuis-Middelburg-900x885.jpg "Foto Toos Busch (2024) ")](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/12/Hannibal-en-Scipio-in-BW-kamer-stadhuis-Middelburg.jpg)Haard­ach­ter­wand­ta­bleaus met Sci­pio en Han­ni­bal in het stad­huis van Middelburg. ## Als laat­ste… ### Gesjoe­mel ? Het [_Alge­meen Han­dels­blad_](https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010103986:mpeg21:a0013) schreef in 1881, dat op de ach­ter­kant van twee tegels de let­ters R.V.R. en 1563 te lezen was. Dit is nogal merk­waar­dig. Tableau­te­gels zijn meestal op de ach­ter­kant van een uniek ken­merk voor­zien. Op elke tegel één let­ter met een oplo­pende indi­vi­du­ele num­me­ring. In dit geval zou er dus A 1 t/​m A36 en B1 t/​m B36 op kun­nen staan. Het was bedoeld als aan­wij­zing voor de met­se­laar die de tegels immers in de juiste volg­orde op de muur moest plaat­sen. 39[![Tegel 29](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/09/Tegel29cover.jpg) ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/12/Tegel-29.pdf)**Berge, J.H. van den (2001)** Haard­ach­ter­wand­ta­bleaus uit de eer­ste helft van de zeven­tiende eeuw. Deel II. In : _Tegel_ 29, p. 8 – 20. [PDF](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/12/Tegel-29.pdf) (3 MB) Ook het jaar­tal 1563 roept vra­gen op. Dit kan natuur­lijk ver­wij­zen naar het bouw­jaar van het pand, maar is toe­val­lig ook het jaar­tal op de gevel­steen van het tegen­over­lig­gende huis “’t Coemt al van God”. De tableaus wor­den geda­teerd tus­sen ±1615 en ±1640 en dus ver na 1563. Mis­schien heeft iemand de tekst bewust op de tegels gezet om de vondst nog inte­res­san­ter te maken dan hij al was ?40Vrien­de­lijke sug­ges­tie door Her­bert van den Berge [![tegeltableau In de 3 blompotten](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/12/In-de-3-blompotten-1-900x696.jpg "Foto Victoria & Albertmuseum, London") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/12/In-de-3-blompotten-1.jpg)Tegel­ta­bleau “In de 3 Blom­pot­ten”, col­lec­tie Vic­to­ria & Albert­mu­seum, Lon­den, [C.475‑1923](https://collections.vam.ac.uk/item/O94322/in-de-3-blompotten-tile-panel-unknown/). ### Ver­dwe­nen erfgoed De beide tableaus zijn slechts één voor­beeld van Gor­cumse erf­goed dat in de loop van de afge­lo­pen 150 jaar uit de stad ver­dween. Meestal omdat het plaat­se­lijk ont­brak aan pro­fes­si­o­nele ken­nis, maar vooral ook door gebrek aan belang­stel­ling en visie bij het gemeen­te­lijk bestuur. Wand­te­gels wor­den enkel inci­den­teel gevon­den tij­dens ver­bou­win­gen of opgra­vin­gen. Uit een inven­ta­ri­sa­tie door tegel­spe­ci­a­list Her­bert van den Berge41[![Berge, J.H. van den, R.F. van Dijk, A. van der Meulen, H. van der Meulen, S. Ostkamp & P. Smeele (2003) In Gorcum gebakken. Aardewerk, kleipijpen en wandtegels, Gorinchem.](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2019/01/in-gorcum-gebakken.jpg "In Gorcum gebakken") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/04/In-Gorcum-gebakken_flipbook.pdf) **Berge, J.H. van den, R.F. van Dijk, A. van der Meu­len, H. van der Meu­len, S. Ost­kamp & P. Smeele (2003)** _In Gor­cum gebak­ken. Aar­de­werk, klei­pij­pen en wand­te­gels_, Gorin­chem. [World­Cat](http://www.worldcat.org/oclc/718301970) | [PDF](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/04/In-Gorcum-gebakken_flipbook.pdf) (7 MB) in 2002, bleek dat in Gorin­chem nog nau­we­lijks loca­ties voor­ko­men waar tegels in hun oor­spron­ke­lijke set­ting behou­den zijn gebleven. Geluk­kig zijn in het ver­le­den een aan­tal bij­zon­dere vond­sten in open­bare col­lec­ties terecht­ge­ko­men. Een goed voor­beeld is het unieke tegel­ta­bleau “De 3 Blom­pot­ten” , afkom­stig uit de gevel van het huis dat zijn naam gaf aan de Bloem­pot­steeg. De tegels kwa­men in de jaren zes­tig in bezit van een anti­quair die ze voor 250 gul­den door­ver­kocht aan het [Vic­to­ria & Albert­mu­seum](https://www.vam.ac.uk/) in Lon­den . 42[![Streekgeschiedenis Alblasserwaard](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/12/Streekgeschiedenis-Alblasserwaard.jpg "Streekgeschiedenis Alblasserwaard") ](https://geschiedenisalblasserwaard.wordpress.com/2021/11/25/in-de-3-blompotten-gorinchem/)**Bode, A. (2021)** In de 3 blom­pot­ten – Gorin­chem, _Streek­ge­schie­de­nis Alblasserwaard_ [https://​geschie​de​ni​sal​blas​ser​waard​.word​press​.com/​2​0​2​1​/​1​1​/​2​5​/​i​n​-​d​e​-​3​-​b​l​o​m​p​o​t​t​e​n​-​g​o​r​i​n​c​h​em/](https://geschiedenisalblasserwaard.wordpress.com/2021/11/25/in-de-3-blompotten-gorinchem/) (Geraad­pleegd op 29 decem­ber 2024) [ ![wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/archeologiedagen_2019/thumb/tegel_cupido_1.jpg?bwg=1617073931 "wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019") ](https://www.archeologiegorinchem.com/cupidotegel-1-archeologiedagen-gorinchem/) [ ![wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/archeologiedagen_2019/thumb/tegel_cupido_2.jpg?bwg=1617073931 "wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019") ](https://www.archeologiegorinchem.com/cupidotegel-2-archeologiedagen-gorinchem/) [ ![wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/archeologiedagen_2019/thumb/tegel_cupido_5.jpg?bwg=1617073931 "wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019") ](https://www.archeologiegorinchem.com/cupidotegel-3-archeologiedagen-gorinchem/) [ ![wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/archeologiedagen_2019/thumb/tegel_cupido_6.jpg?bwg=1617073931 "wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019") ](https://www.archeologiegorinchem.com/cupidotegel-4-archeologiedagen-gorinchem/) [ ![wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/archeologiedagen_2019/thumb/tegel_cupido_7.jpg?bwg=1617073931 "wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019") ](https://www.archeologiegorinchem.com/cupidotegel-5-archeologiedagen-gorinchem/) [ ![wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/archeologiedagen_2019/thumb/tegel_cupido_3.jpg?bwg=1617073931 "wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019") ](https://www.archeologiegorinchem.com/cupidotegel-6-archeologiedagen-gorinchem/) [ ![wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/archeologiedagen_2019/thumb/tegel_cupido_9.jpg?bwg=1617073931 "wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019") ](https://www.archeologiegorinchem.com/cupidotegel-7-archeologiedagen-gorinchem/) [ ![wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/archeologiedagen_2019/thumb/tegel_cupido_15.jpg?bwg=1617073931 "wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019") ](https://www.archeologiegorinchem.com/cupidotegel-8-archeologiedagen-gorinchem/) [ ![wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/archeologiedagen_2019/thumb/tegel_cupido_8.jpg?bwg=1617073931 "wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019") ](https://www.archeologiegorinchem.com/cupidotegel-9-archeologiedagen-gorinchem/) [ ![wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/archeologiedagen_2019/thumb/tegel_cupido_10.jpg?bwg=1617073931 "wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019") ](https://www.archeologiegorinchem.com/cupidotegel-10-archeologiedagen-gorinchem/) [ ![wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/archeologiedagen_2019/thumb/tegel_cupido_11.jpg?bwg=1617073931 "wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019") ](https://www.archeologiegorinchem.com/cupidotegel-11-archeologiedagen-gorinchem/) [ ![wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/photo-gallery/archeologiedagen_2019/thumb/tegel_cupido_4.jpg?bwg=1617073931 "wandtegel cupido Nationale Archeologiedagen archeologisch depot Gorinchem 2019") ](https://www.archeologiegorinchem.com/cupidotegel-12-archeologiedagen-gorinchem/) _Gor­cumse tegels met spe­lende cupi­dootjes (ca. 1650 – 1675) uit de kel­der van Lan­gen­dijk 1 klik op de thumb­nails voor een vergroting._ Het gemeen­te­lijk depot heeft enkele hon­der­den wand­te­gels in de col­lec­tie. Het meren­deel is gevon­den tij­dens ver­bou­win­gen of res­tau­ra­ties, waar­on­der tegels afkom­stig uit [Lan­gen­dijk 1](https://www.ad.nl/rivierenland/bijzondere-ontdekking-in-gorinchem-tientallen-engeltjes-gevonden-in-kelder~ad970d89/) (2019), Gast­huis­straat 33 en Burgstraat 7 (1997). ### Thema voor een tentoonstelling ? Han­ni­bal en Sci­pio wor­den tegen­woor­dig niet meer ten­toon­ge­steld. Zij zijn opge­no­men in de depot­col­lec­tie van het Rijks­mu­seum en te zien op de col­lec­tie­site [Rijks­stu­dio](https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie), object­num­mers [BK-NM-5290](https://id.rijksmuseum.nl/20039061) en [BK-NM-5291](https://id.rijksmuseum.nl/20039062). Mis­schien is het een idee dat het [Gor­cums Museum](https://www.gorcumsmuseum.nl/) de beide krijgs­he­ren tij­de­lijk in bruik­leen vraagt voor een kleine ten­toon­stel­ling ? Mis­schien dan met­een samen met andere bij­zon­dere tegel­vond­sten, zoals het tableau in het V&A ? _Arie Saakes, Aron de Vries en Mar­tin Veen (2024)_ ## Meer lezen \[table id=214 /\]